هنر عکاسی خیابانی، ثبت زندگی معاصر است. اگر این کار بهدرستی انجام شود، میتواند یکی از جذابترین و تأثیرگذارترین ژانرهای عکاسی برای مخاطبان باشد. در عین حال، عکاسی خیابانی یکی از بحثبرانگیزترین شاخههای عکاسی نیز هست و همواره دیدگاههای متفاوتی درباره اینکه «عکاسی خیابانی دقیقاً چیست» وجود دارد.
چه زمانی یک عکاس خیابانی، عکاس خیابانی نیست؟ این پرسش، نقطه ورود به یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات عکاسی معاصر است. در این مطلب، مفهوم عکاسی خیابانی، مرزهای آن، ویژگیهای یک عکس خیابانی موفق و تفاوت برداشتها از این ژانر بررسی میشود. همچنین به ملاحظات اخلاقی و حقوقی، نقش زمان و مکان در شکلگیری سبک عکاسی خیابانی و رویکردهای مختلف عکاسان در مواجهه با خیابان پرداخته خواهد شد؛ مسیری که کمک میکند درک روشنتری از ماهیت واقعی عکاسی خیابانی به دست آید.
عکاسی خیابانی چیست؟
عکاسی خیابانی را میتوان عکاسی از تعامل انسانها با محیط ساختهشده اطرافشان تعریف کرد. تأکید بر واژههایی مانند «عمدتاً» و «بیشتر» به این دلیل است که این تعریف انعطافپذیر باقی بماند. با کمی گسترش، میتوان حیوانات خانگی یا فضاهای عمومی دیگری مانند سواحل، پارکها و حتی باغوحشها را نیز در این تعریف گنجاند.
عکاسی خیابانی میتواند رنگی یا سیاهوسفید باشد. عکسها ممکن است پرترههای نزدیک باشند یا نماهایی از فاصله دور. سوژه میتواند از حضور دوربین آگاه باشد یا کاملاً ناآگاهانه ثبت شود. عکسها ممکن است ژستدار یا کاملاً لحظهای و مستند باشند.
قانونی که باید رعایت شود
شاید درباره هیچ ژانر دیگری از عکاسی به اندازه عکاسی خیابانی حرفهای نادرست گفته نشده باشد. بخش زیادی از این بحثها به این موضوع برمیگردد که «باید از چه فاصله کانونی استفاده کرد». واقعیت این است که هیچ الزام تجویزی وجود ندارد. شما میتوانید هر لنزی را به دوربین خود متصل کنید، به شرط آنکه نتیجه دلخواهتان را بگیرید.
اما برای موفق بودن، یک ویژگی کاملاً ضروری است: عکس باید داستانی را روایت کند. البته تقریباً همه عکسها، کموبیش، روایتگر هستند، اما یک عکس خیابانی موفق چیزی را منتقل میکند که برای بیننده جالب باشد. ممکن است پرسشی ایجاد کند؛ مثل اینکه «این فرد چرا آنجاست؟» یا «چرا اینگونه ایستاده است؟». یا شاید بیانی باشد درباره تنهایی، لحظهای از لطافت، یا شباهت و تضاد انسان با محیط پیرامونش.
هدف، ثبت صحنههای معمولی و تکراری روزمره نیست. این موضوع کاملاً سلیقهای است، اما تصاویر افرادی که فقط لیوان قهوه به دست دارند یا به صفحه گوشی خیره شدهاند، معمولاً هیجانانگیز نیستند. البته استثنا هم وجود دارد؛ برای مثال، اگر فردی که به گوشی نگاه میکند در کنار چیزی قرار بگیرد که عمداً آن را نادیده گرفته، همین تضاد میتواند عکس را جذاب کند.
بیشتر بخوانید: عکاسی در ساعت طلایی: ثبت جادوی نور طبیعی
بهطور اجتنابناپذیر، عکسها بازتابدهنده زمانه و فرهنگی هستند که در آن ثبت شدهاند. تصاویر امروز، تفاوتهای زیادی با عکسهای سی سال پیش دارند. جدا از حضور همیشگی فنجانهای قهوه و تلفنهای همراه، پوشش، وسایل نقلیه، ویترین مغازهها و حتی فعالیتهای روزمره مردم نیز دستخوش تغییر شدهاند.
سبک عکاسی خیابانی هر عکاس بهشدت به محل عکاسی او وابسته است. عکسهایی که در یک شهر کوچک و آرامِ ماهیگیری یا معدنی گرفته میشوند، با عکسهای ثبتشده در کلانشهرها تفاوت زیادی دارند. حتی میان شهرهای مختلف نیز حالوهوای آثار تغییر میکند؛ تصاویری که در آلبانی ثبت شدهاند، حسوحالی کاملاً متفاوت با عکسهای گرفتهشده در هلسینکی فنلاند دارند.
آیا عکاسی خیابانی از نظر اخلاقی قابل قبول است؟
عکاسی خیابانی با ملاحظات اخلاقی همراه است. اینکه از نظر فنی و قانونی میتوانید عکسی بگیرید، الزاماً به این معنا نیست که باید این کار را انجام دهید. برای مثال، اگر از یک فرد بیخانمان عکس میگیرید و در ازای آن چیزی به او پرداخت نمیکنید، در واقع از بدشانسی و وضعیت او سود میبرید.
در عکاسی از کودکان نیز باید نهایت دقت را داشت. استفاده پنهانی از لنزهای تله و نشانه رفتن دوربین به سمت کودک، میتواند بهسرعت باعث سوءتفاهم و ایجاد تردید درباره نیت عکاس شود.
مسائل حقوقی نیز اهمیت زیادی دارند. در ایالات متحده، قوانین حریم خصوصی از ایالتی به ایالت دیگر متفاوت است. در اغلب موارد، عکاسی در فضاهای عمومی مجاز است، زیرا انتظار معقولی از حریم خصوصی وجود ندارد. با این حال، نحوه استفاده و انتشار تصاویر میتواند تابع قوانین متفاوتی باشد. استفاده هنری از عکسها ممکن است تحت حمایت متمم اول قانون اساسی آمریکا قرار گیرد.
در خارج از آمریکا، برخی کشورها قوانین بسیار سختگیرانهتری درباره حریم خصوصی دارند و حتی ملاحظات حقوق بشری نیز مطرح میشود. برای نمونه، ماده ۸ کنوانسیون اروپایی حقوق بشر تأکید میکند که هر فرد حق احترام به زندگی خصوصی و خانوادگی، خانه و مکاتبات خود را دارد. این موضوع بارها در دادگاهها مورد بررسی قرار گرفته و به همین دلیل، احتیاط همواره بهترین رویکرد است.
همچنین اگر عکاسی با هدف تجاری انجام شود، یعنی قرار باشد از عکس درآمدزایی شود یا برای تبلیغ کسبوکار مورد استفاده قرار گیرد، قوانین محلی حفاظت از دادهها نیز ممکن است اعمال شوند.
تکنیکهای عکاسی خیابانی
بهطور کلی، دو رویکرد اصلی در عکاسی خیابانی وجود دارد. در روش اول، عکاس حرکت میکند و از افرادی که از مقابلش عبور میکنند عکس میگیرد. در روش دوم، عکاس یک پسزمینه یا لوکیشن مناسب را انتخاب میکند و منتظر میماند تا اتفاقی در کادر رخ دهد.
شهرها ساختاری یکنواخت ندارند؛ بعضی نقاط سرشار از اتفاق و برخی دیگر کاملاً بیروح هستند. حرکت کردن در شهر، تنوع بیشتری از فضاها و آدمها ایجاد میکند، در حالی که ایستادن در یک نقطه پرتردد شانس ثبت لحظهای خاص را افزایش میدهد و به عکاس کمک میکند رفتارهای تکرارشونده انسانها را بهتر پیشبینی کند.
منبع: +