در سال ۲۰۲۶، گزینه‌های جایگزین ادوبی بیش از هر زمان دیگری شده‌اند. نسخه رایگان Affinity که کانوا عرضه کرده، بسیاری از کارهایی را که با فتوشاپ و ایلاستریتور انجام می‌دهیم، در یک محیط واحد ممکن می‌کند. نرم‌افزار DaVinci Resolve نیز حالا قابلیت ویرایش تصاویر خام (RAW) را ارائه می‌دهد و نسخه استودیوی آن با هزینه‌ای یک‌باره در دسترس است.
اما حالا رقیبی بالقوه و گسترده‌تر هم در راه است: مجموعه‌ای متن‌باز از نرم‌افزارهای بازسازی‌شده با هوش مصنوعی که بخش عمده‌ای از امکانات Adobe Creative Cloud را پوشش می‌دهد. این مجموعه با رویکرد «وایب‌کدنویسی» (Vibe Coding) و به زبان برنامه‌نویسی Rust، با کمک Claude Opus ۵.۵ شرکت Anthropic ساخته شده است. هدف، ارائه مجموعه‌ای رایگان برای طیف وسیعی از فعالیت‌ها، از ویرایش تصویر و هنر دیجیتال گرفته تا تدوین ویدئو، تصویرسازی برداری، جلوه‌های بصری و طراحی موشن است.
این پروژه هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد و سازنده آن نیز تأکید می‌کند که فعلاً نمی‌توان آن را جایگزین نرم‌افزارهای موجود دانست. بااین‌حال، تصمیم گرفتیم آن را در عمل امتحان کنیم.
ArtCraft؛ تلاشی برای رقابت با Creative Cloud
مجموعه ArtCraft را براندون توماس، مهندس نرم‌افزار، توسعه داده است. او می‌گوید نارضایتی از هزینه اشتراک ادوبی و مبالغی که هنگام لغو اشتراک دریافت می‌شود، انگیزه اصلی‌اش برای ساخت این مجموعه بوده است؛ مسئله‌ای که احتمالاً برای بسیاری از کاربران آشناست.
این مجموعه شامل نرم‌افزارهای زیر است:
- LightCraft: جایگزینی برای Lightroom
- PhotoCraft: جایگزینی برای Photoshop
- FilmCraft: جایگزینی برای Premiere Pro
- EffectCraft: جایگزینی برای After Effects
- DesignCraft: جایگزینی برای InDesign
- VectorCraft: جایگزینی برای Illustrator
- PrintCraft: جایگزینی برای Acrobat
این توسعه‌دهنده همچنین نسخه‌هایی با هوش مصنوعی از نرم‌افزارهای Word، Excel و PowerPoint را با نام‌های WordCraft، GridCraft و DeckCraft منتشر کرده است.
برنامه‌های ArtCraft رایگان‌اند و در مرحله آلفای اولیه برای ویندوز، مک و لینوکس عرضه شده‌اند. درباره مسائل حقوقی نیز سازنده ادعا می‌کند که هیچ محتوای دارای حق نشر کپی نشده است؛ هرچند بعید نیست وکلای ادوبی و مایکروسافت این موضوع را با دقت بررسی کنند.
نصب برنامه‌ها از طریق نصب‌کننده ArtCraft ساده است و نیازی به ساخت حساب کاربری یا ارائه اطلاعات شخصی ندارد. حجم نرم‌افزارها نیز بسیار کم است و به حدود ۵۰ مگابایت می‌رسد؛ درحالی‌که نرم‌افزارهایی که قرار است جایگزینشان شوند، معمولاً چندین گیگابایت حجم دارند.
به گفته نویسنده، این تفاوت حجم ظاهراً به استفاده از پیاده‌سازی مستقل از ابتدا در زبان Rust مربوط است؛ در مقابل، نرم‌افزارهای قدیمی‌تر طی چندین دهه با انباشت کدهای C++، وابستگی‌ها و چارچوب‌های نرم‌افزاری مختلف توسعه یافته‌اند.
LightCraft؛ جایگزین Lightroom
برای آزمایش عملی، LightCraft، PhotoCraft و FilmCraft را انتخاب کردیم؛ زیرا این سه حوزه برایمان آشناتر بودند. آزمایش‌ها روی رایانه‌ای مجهز به پردازنده Intel Core i7 و کارت گرافیک Nvidia RTX ۵۰۷۰ انجام شدند و تصاویر نیز با دوربین Canon EOS R5 گرفته شده بودند.
LightCraft برای ویرایش تصاویر خام طراحی شده است. هنگام آزمایش، نرم‌افزار ظاهراً نمی‌توانست فایل‌های CR3 دوربین را مستقیماً وارد کند و ناچار شدیم ابتدا آن‌ها را به رایانه منتقل کنیم. این مسئله چندان جدی نبود، اما از همان ابتدا یک مرحله اضافی به کار اضافه می‌کرد.
مشکل مهم‌تر، نبود پروفایل‌های رنگی اختصاصی دوربین و پروفایل‌های اصلاح لنز بود. در نتیجه، ویرایش از نقطه شروع متفاوتی نسبت به Lightroom آغاز می‌شد؛ یک عقب‌گرد محسوس برای کسانی که به گردش کار دقیق و استاندارد عادت دارند. امکان اصلاح دستی وینیت و انحراف رنگی وجود دارد، اما انجام دستی این تنظیمات همیشه مطلوب نیست.
با وجود این محدودیت‌ها، پیشرفت نرم‌افزار فراتر از انتظارمان بود. بیشتر کنترل‌های اصلی Lightroom تقریباً در همان جای آشنای خود قرار داشتند. گزینه‌های Clarity، Texture و Dehaze در بخش Effects و جدا از سایر کنترل‌های کنتراست دسته‌بندی شده‌اند؛ تصمیمی که چندان منطقی به نظر نمی‌رسد. بااین‌حال، کنترل‌های نور، منحنی تُن، HSL و رنگ مطابق انتظار عمل می‌کردند.
اما شارپ‌سازی عملکرد مناسبی نداشت. حتی مقدار استاندارد ۴۰ درصد نیز نتیجه‌ای بیش از حد خشن ایجاد می‌کرد و آثار مصنوعی و محوشدگی‌های ناخواسته‌ای به تصویر اضافه می‌شد. برخلاف Lightroom، نگه‌داشتن کلید Alt نمایی از ماسک شارپ‌سازی نشان نمی‌داد؛ بنابراین تنظیم ماسک تا حد زیادی بر پایه حدس انجام می‌شد. حتی با تغییر تنظیمات تا ۸۰ درصد نیز این آثار از بین نمی‌رفتند.
ماسک‌گذاری در بخش‌های دیگر هم مشکلاتی داشت. وقتی تلاش کردیم سوژه، یعنی گربه، را انتخاب کنیم، نرم‌افزار به‌جای آن ظاهراً یک ماسک شعاعی ایجاد کرد. درحالی‌که Lightroom سوژه را بلافاصله تشخیص می‌داد. انتخاب اشیا هنوز به‌صورت داخلی در دسترس نیست و برای این کار باید مدل SAM ۳ شرکت متا را به‌صورت دستی نصب کرد. قابلیت حذف نویز مبتنی بر هوش مصنوعی نیز به همین مدل وابسته است.
PhotoCraft؛ نزدیک‌ترین تجربه به فتوشاپ
PhotoCraft از نظر سازگاری تجربه قانع‌کننده‌تری ارائه داد و در این بخش با مشکل خاصی مواجه نشدیم. این نرم‌افزار می‌تواند فایل‌های PSD را باز و ذخیره کند و از قالب‌های رایجی مانند TIFF، JPG و PNG نیز پشتیبانی می‌کند؛ هرچند ظاهراً امکان کار با فایل‌های HEIC را ندارد.
کاربرانی که با نرم‌افزارهای ادوبی کار کرده‌اند، به‌سرعت با محیط PhotoCraft ارتباط برقرار می‌کنند. بیشتر ابزارهای اصلی در جایگاه‌های آشنایی قرار دارند و امکان استفاده از لایه‌های تنظیم، ماسک‌ها، حالت‌های ترکیب و فیلترها فراهم است.
البته بخش زیادی از این قابلیت‌ها را می‌توان در Affinity، محصول رایگان کانوا، یا نرم‌افزار متن‌باز Krita نیز پیدا کرد.
در انتخاب خودکار سوژه و ماسک‌گذاری، PhotoCraft به دقت فتوشاپ نمی‌رسید. قابلیت‌های پرکردن آگاه از محتوا، حذف و پرکردن نواحی و ابزار ترمیم نقطه‌ای نیز عملکرد ضعیف‌تری داشتند. نتیجه آن بود که بسیاری از این ابزارها در حدی بودند که به‌سختی می‌شد روی آن‌ها حساب کرد.
پیش‌نمایش فیلترها نیز برایمان کار نکرد. در نتیجه، برای تعیین میزان محوشدگی، دانه‌دانه شدن تصویر یا سایر جلوه‌ها، باید بدون مشاهده نتیجه نهایی تصمیم می‌گرفتیم.
اگر از قابلیت‌های هوش مصنوعی مولد فتوشاپ، مانند Generative Fill یا تولید تصویر از متن استفاده می‌کنید، باید بدانید که این امکانات در PhotoCraft وجود ندارند.
FilmCraft؛ تدوین ویدئو با محدودیت‌های جدی
قصد داشتیم FilmCraft را با همان روشی آزمایش کنیم که معمولاً برای تدوین ویدئو به کار می‌رود، اما مشکلات از همان ابتدا شروع شدند.
ویدئوهایی با وضوح 4K و نرخ فریم ۲۵ و ۱۰۰ فریم بر ثانیه، با پروفایل رنگی C-Log ۳ ضبط کرده بودیم. اما FilmCraft از پخش مستقیم ویدئوی ۱۰ بیتی با نمونه‌برداری رنگی ۴:۲:۲ پشتیبانی نمی‌کرد. بنابراین مجبور شدیم ابتدا فایل‌ها را با نرم‌افزار HandBrake تبدیل کنیم.
مشکل بعدی، نبود قابلیت داخلی برای ساخت نسخه‌های بهینه‌شده رسانه‌ها بود؛ قابلیتی که ویرایش روان‌تر فایل‌های حجیم را ممکن می‌کند. تدوین ویدئوهای 4K به‌شدت کند بود و در نهایت دوباره به HandBrake برگشتیم تا وضوح فایل‌ها را کاهش دهیم.
پس از تبدیل فایل‌ها، محیط تدوین برای کارهای پایه مانند کوتاه‌کردن کلیپ‌ها، برش و افزودن ترنزیشن‌ها عملکرد قابل قبولی داشت. رابط کاربری به Premiere Pro شباهت دارد و ابزارهای پایه، از جمله محیط‌های کاری مربوط به رنگ و جلوه‌های بصری، در آن دیده می‌شوند.
بااین‌حال، بخشی از ایرادهایی که به تجربه کاربری داشتیم، به تفاوت‌های روش کار Premiere Pro با نرم‌افزاری که استفاده می‌کنیم، یعنی DaVinci Resolve، مربوط بود. امکان واردکردن LUT و انجام اصلاحات پایه رنگ وجود داشت، اما مانند LightCraft، در نواحی سایه تصویر نیز برخی آثار مصنوعی دیده می‌شد.
کاربران Premiere Pro باید توجه داشته باشند که FilmCraft امکان بازکردن یا ذخیره فایل‌های پروژه با پسوند PRPROJ را ندارد.
آیا ArtCraft می‌تواند جایگزین نرم‌افزارهای ادوبی شود؟
ArtCraft هنوز پروژه‌ای در حال توسعه است و سازندگان آن نیز این مسئله را می‌پذیرند. بااین‌حال، با توجه به اینکه این مجموعه با کمک هوش مصنوعی ساخته و آزمایش شده و حجم بسیار کمی دارد، توانایی‌های فعلی آن قابل توجه است.
اما نرم‌افزارها هنوز به‌اندازه کافی پایدار و کامل نیستند تا بتوانند جایگزین برنامه‌های حرفه‌ای موجود شوند. انتقال یک گردش کار حرفه‌ای به پلتفرمی تازه زمان‌بر است و تنها زمانی ارزش دارد که بتوان به قابلیت اطمینان آن در بلندمدت اعتماد کرد.
این موضوع به معنای آن نیست که ادوبی نباید نگران باشد. نسخه‌های آلفای اولیه طبیعتاً باگ دارند و ArtCraft نیز برای رفع مشکلات خود تلاش می‌کند. بااین‌حال، وقتی جایگزین‌های رایگان یا مقرون‌به‌صرفه‌ای مانند DaVinci Resolve، Krita، Affinity، Cavalry و Autograph شرکت Maxon در دسترس‌اند، ضرورت استفاده از مجموعه‌ای مانند ArtCraft چندان روشن نیست؛ به‌ویژه آنکه شیوه استفاده از هوش مصنوعی در بازسازی نرم‌افزارهای موجود، پرسش‌های اخلاقی قابل بحثی ایجاد می‌کند.
بااین‌حال، اگر ArtCraft بتواند در نهایت از نظر امکانات به سطح Creative Cloud برسد، شباهت زیاد رابط کاربری آن به نرم‌افزارهای ادوبی ممکن است کاربران زیادی را جذب کند.
تناقض ماجرا هم جالب است: ادوبی که سرمایه‌گذاری گسترده‌ای روی هوش مصنوعی انجام داده، حالا با این احتمال روبه‌روست که همین فناوری به حذف جایگاه نرم‌افزارهایش کمک کند. البته می‌توان از زاویه دیگری هم به موضوع نگاه کرد؛ شاید ادوبی زودتر از دیگران متوجه این روند شده و با سرمایه‌گذاری روی هوش مصنوعی تلاش کرده است پیش از آنکه بازسازی ابزارهای سنتی آسان‌تر شود، جایگاه خود را حفظ کند.
گاهی کاربران از انتشار نسخه‌های جدید ادوبی بدون قابلیت‌های چشمگیر تازه انتقاد می‌کنند. اما تجربه ArtCraft یادآوری می‌کند که ارزش نرم‌افزارهای حرفه‌ای فقط به امکانات بزرگ و تازه محدود نمی‌شود. بسیاری از قابلیت‌های کوچک، سازگاری با قالب‌های مختلف، دقت ابزارها و پایداری نرم‌افزار همان چیزهایی هستند که در استفاده روزمره به چشم نمی‌آیند، اما نبودشان به‌سرعت احساس می‌شود.
نصب‌کننده و برنامه‌های مختلف ArtCraft از طریق وب‌سایت GetArtCraft در دسترس‌اند.
منبع: +