به بهانه تولد فونت «دیبا» توسط دامون خان جانزاده

مهارت یک طراح فونت در ظرافت‌های به کار رفته‌ى او نهفته است. چراکه پروژه‌ای بسیار کاربردی و کارگشاست و نتیجه گیری بی‌نقص آن نیاز به تحقیق، تأمل، توانایی و تجربه بلندی دارد. طراح باید بتواند قبل از شروع، چشم انداز مشخصی برای آن تعریف کند و به این بیندیشد که چه چیزی می‌تواند آن را منحصر به فرد کند. گزینه‌های انتخاب مسیر بسیار مهم و مشکل است و فاکتورهایی هم‌چون نیاز جامعه، انتخاب شخصیت، ترکیبات،  و خوانایی دقیقا باید بررسی شود. طراح فونت برای ایجاد یک حروف معتبر باید مطالعه جامعی نسبت به نمونه‌های موجود داشته باشد تا بتواند خلاء موجود درآن‌ها را شناسایی و برای آن قدمی بردارد.

فونت جدید «دیبا» به طراحی دامون خان جانزاده به تازگی به خانواده فونت‌های فارسی اضافه شده است و در مدت کوتاه حضورش استقبال گرمی از آن شده است. دامون خان جانزاده متولد ۱۳۵۴ دارای مدرک ممتاز از انجمن خوشنویسان ایران و فارغ التحصیل کارشناسى رشته گرافیک از دانشکده ى هنرهاى زیبا است. وی علاوه برتدریس به شکل تخصصی در زمینه تایپوگرافی و طراحى فونت، به حرفه‌ى کمتر شناخته شده طراحی فونت مشغول  است. در ادامه مطلب نوشتاری اختصاصی از دامون خان جانزاده برای روزرنگ را خواهید خواند، همراه ما باشید.

قلم دیبا طبق روال یک سفارش معمول طراحى نشد. یعنى کسى آن را به من سفارش نداده بود. مطابق عادتى که سال ها دارم زمانى که سرم خلوت مى شود خودم براى خودم کار مى‌کنم یعنى طراحى پروژه‌هاى خویش فرما. قبلن هم این رفتار در سابقه‌ى کارى من دیده شده است. خب البته امرى است سهل و ممتنع! ساده از آن جهت که مشغول کار مورد علاقه ات هستى و  مشکل در حقیقت نبودن کارفرمایى است که طراح را با یک منظور و کاربرد خاص محدود کند که در نتیجه ذهنش جمع و جور شود و به اینجا و آنجا نرود. یکى از با اهمیت ترین منطقه ها در حرفه‌ى ما طراحى حروف سنگین وزن است که ما در ایران کمبود و نیاز به آن را خصوصاً در عرصه‌ى تبلیغات شهرى فراوان حس مى‌کنیم. پس خواستم حروفى که طراحى مى کنم جوابى باشد به این نیاز.

طراحى قلم دیبا و اصولن حروف سنگین وزن کار بسیار پیچیده و مشکلى است. تمام ظرافت‌ها و برش‌ها و تمام استخوان‌ها و فرم‌هاى اصلى در زیر انبوهى از گوشت پنهان‌اند! وزن زیاد حروف استفاده‌ى درست و بدون دردسر از فضاى خالى را دچار مشکل مى‌کند. هنگام طراحى باید به گونه‌اى این حجم را پروراند و شکل داد و کنترل کرد که به اصالت الفبایى فرم‌ها ضربه و خدشه وارد نشود، پس کار، حساس بود. از مختصات مهم یک خانواده حروف سنگین استفاده‌ى محدود از عناصر نوشتارى براى منظورى خاص است. از این رو برخلاف حروف متن یک نوشته حروف بصورت مفرد و تنها قضاوت مى‌شوند، پس شکل و قیافه‌ى تک تک حروف حتى علایم و ضمایم و نشانه‌هاى دستورى اهمیت مضاعف دارند و کاملن باید خودنمایى و جلب توجه کنند. این ها مواردى بود که در طراحى قلم دیبا بدان توجه داشتم و در کار طراحى به حل این مسایل پرداختم.

در طراحى قلم دیبا همزمان به مبانى حروف و رسم الخط ایرانى و عادات و خاطرات نوشتارى مردم در چند دهه‌ى اخیر و ظرایف هندسه و محاسبات رسامى توجه زیادى شد. طراحى قلم دیبا حدود دوماه طول کشید و همزمان با کار طراحى تست نوشتار صورت مى‌گرفت و مشکلات بلافاصله برطرف مى شد تا اینکه حاصل کار حروفى است که در اوایل شهریورماه امسال متولد شد. تولد این قلم  همزمان شد با تولد دخترم “دیبا خان جانزاده”. تصمیم گرفتم نامش را دیبا بگذارم، همنام دخترم و دستمزدم را تقدیم به “کودکان مبتلا به سرطان” کشورم کنم.

1
2
3
4
5
6
7
8
diba 1
diba 2
diba 3
diba 4
فونت دیبا
01-ne-dkh-nf-t-rangmagazine
۱
۲
۳
unnamed

                            

  1. درود بر اســتاد گرانبها جناب آقای خانجانزاده که با این حرکت حرفه ای و خداپسندانه قدمی بزرگ در این عرصه برداشتند…
    روز و روزگار بر مراد

  2. درود بر استاد دامون خان جانزاده
    طراحان گرافیک مى دانند که استاد دامون پدر طراحى تایپ مدرن ایران است و چه خدماتى با همین سن کمشان به گرافیک و تایپوگرافى ایران کردند. نحوه ارائه پروژه واقعن حرفه اى بود و نشان داد حروف اگر خوب باشد در چه سطح گسترده اى کاربرد دارد. مرسى سایت روز رنگ.

  3. طراحى حروف ایرانى مدیون و مرهون تلاشهاى زیاد استاد دامون خان جانزاده است. تا چندسال قبل چنین حرکت هایى نمى شد. باید شاگرد ایشون بود تا متوجه شد چى عرض مى کنم. خسته نباشید.

  4. من هم موافقم.
    به علاوه که این فونت خیلى خاص و جدید نیست! و این موج تعریف و تمجید رو هم اصلا نمى فهمم! (پدر طراحى تایپ مدرن؟؟؟!)

    1. بهرام جان… اینکه دامون خانجانزاده رو پدر طراحی تایپ مدرن ایران خطاب میکنند بخاطر این فونت نیست. بخاطر تلاش هاییه که توی این چند ساله اخیر واسه آموزش طراحی فونت داشته و تونسته شاگردهایی مثل رضا بختیاری فرد، هیربد لطفیان، فرزانه آرین نژاد، امید امامیان و… تربیت و راهنمایی کنه که توی این یکی دو ساله اخیر فونت های خوبی مثل نوین، میلاد، امید و… رو طراحی و ارائه کنند. خودش هم که به جز فونت دیبا و فونت مشکی، فونت ویژه (که یکی از کاملترین و اوصالی ترین قلم های طراحی شده ایرانیه) رو طراحی کرده. خب وقتی بعد از سال ها که بهترین و رایج ترین فونت های مورد استفادمون رو فونت هایی تشکیل می دادن که اصالتاً عربی هستند و طراحشون ایرانی نیستن، دامون و شاگرداش یه تکون اساسی به وضعیت طراحی تایپ ایران دادن و یجورایی رنسانس طراحی فونت و تایپ فیس فارسی رو رقم زدند

      1. به نظر میرسه فرمایش حضرتعالی در مورد عربی بودن فونت های مورد استفاده ما خیلی قرین صحت نباشه. خیلی از این فونت ها که توسط نرم افزار زرنگار وارد دنیای کامپیوتر شدند توسط هنرمندان ایرانی طراحی شده اگه نگیم همشون. فونت های زر، تیتر، میترا و نازنین توسط مرحوم حسین عبدالله زاده حقیقی ساخته شدند و از اسم و رسم بقیه فونت ها هم معلومه که توسط ایرانی ها طراحی شدند و اصولا هنرمندان عرب تا همین اواخر در این زمینه فعالیت چشم گیری نداشته اند

  5. استاد دامون . استاد مسلم تایپ مدرن ایرانی هستند
    اولین باری است که با دیدن یک تایپ احساس قدرت کنار
    تایپ های مقتدر ایرانی میکنم.
    ممنون سایت روز رنگ

    1. یحیا جان وقتى بدون آوردن هیچ دلیلى فقط به تعریف و تمجید استادت میپردازى بدنیست بدونى که با اینکار جایگاه ایشون رو کمى هم پایین میارى چه رسه به بالاتر بردن!
      از هیجان نوشتت میشه فهمید که شاگرد آقاى خان جانزاده اى و کاملا تحت تاثیر فضا دارى این حرف رو میزنى.براى نظر دادن تو امثال تو حداقل احتیاج به گذشت ده سال از عمرتونه و احساس قدرت داشتنت هم چه بسا تغییراتى درش بوجود بیاد!
      موفق باشین همگى

  6. استاد خانجانزاده کارش درسته اما من هم با بت ساختن موافق نیستم.
    متاسفانه در ایران اکثر هنرجوها و فعالان گرافیک دنبال اسم ها هستند
    باور کنید طراحان جوان و گم نامی داریم که کارشون خیلی بهتره از مشاهیر هست.

  7. مهرداد عزیزم
    من نام و فامیلم رانوشتم کامل.
    شما من را تو خطاب کردی. من اما ترا شما خطاب میکنم!
    جایگاه کامنت دادن یعنی ارایه ی نظر( در تمام دنیا)و از جایگاه حقوقی به هیچوجه بر ارایه ی دلیل دلالت ندارد.
    در مورد اینکه من شاگردِ ایشانم. نه من معلم دوران دبیرستانشانم وایشان را میستایم که منِ معلم امروز در زرتشت پارچه بفروشم و ایشان بدون هیچ امکاناتی خودشان را به چنان جایگاهی برسانند(با تمام دشمنی ها که با ایشان و امثال ایشان روا داشتند و میدانید و میدانیم).ایشان هنوز بعد از ۲۵ سال به من سر می زنند و من را استادِ خود خطاب میکنند و سالی نشد که روز معلم را به معمانشان تبریک نگویند. پس در مورد سنم هم قضاوت ناصحیحی داشتید.
    در مورد بت سازی هم بهتر از من میدانید که ایشان خودشان جلوی انتشار آن مقاله ای را که ایشان را پدرِ فلان و …. خطاب کردند گرفتند… من هم مثل شما فکر می کنم اما موج تعریف ها از ایشان بنظرم علاوه بر تخصص منحصربفرد بیشتر بخاطر شیفتگی جوانان از اخلاق و منش ایشان در ارتباط با پیشکسوت است که کاملن با برخی هم نسلان خود فرق دارند.
    من گذری اینجا آمدم لطفن کام هم را تلخ نکنید و مثل ایشان روزی ۱۵ساعت کار مفید کنید نه مثل من وامثال بنده…

  8. کار محکم و مدرنى است
    جاش خیلى خالى بود
    در برابر این منش دامون باید تعظیم کرد که
    تایپى چنین پرکار طراحى کردند و دستمزدشان را به
    کودکان سرطانى ایرانى دادند.
    من هم مثل دوستانم موافقم که چنین منش پهلوانى در
    بسیارى از طراحان ما نیست.
    خسته نباشی به روز رنگ

  9. چقدر این گرافیکی ها تو حاشیه هستن نصفشون تعریف کردن نصفشون انتقاد بی دلیل.
    از روز رنگ خواهش می کنم فقط نظرهای دارای بار علمی و بحث های تخصصی راجع به اثر را تایید کند.

  10. یکی از نکات جالب این تایپ‌فیس ترکیب کردن خوشنویسی با ساختارهای کنستراکتیویستیه. می‌شه ظرافت‌های خوشنویسی رو درونش دید و در عین حال تونسته ساختار سفت وهندسی از خودش نشون بده. در خیلی از قسمت‌ها سعی شده که فضای منفی به شکل کنترل شده‌ای طراحی بشه که باعث شده برخی از فرم‌ها در فضای مثبت در امتداد هم قرار بگیرند. مثل انتهای میم آخر (ـم) که در امتداد حلقه‌ی میم هست. برخی از حروف تناسباتشون نسبت به عادت چشم شدیدن تغییر کردن مانند ه آخر (ـه) که به نظر بزرگ میاد و مطمئنن ایشون دلایل خاص خودش رو برای اینکار داشته. به نظرم فقط با نگاه کردن به این حروف می‌شه درس‌های زیادی یاد گرفت و در ضمن هر تایپ مطابق سلیقه همه طراحی نمی‌شه. هر تایپ‌فیس مخاطب خودش رو پیدا می‌کنه و در اون لحظه‌است که اون طراح گرافیک با استفاده‌ی درست از اون تایپ‌فیس باعث به وجد اومدن مخاطب می‌شه. من در لحظه‌ی اول خیلی‌ از این جزئیات رو متوجه نشدم ولی وقتی دیبا رو هنگام استفاده در برخی‌ پوسترها دیدم، متوجه قابلیت‌های جذاب این تایپ‌فیس شدم. دامون‌خانجانزاده خسته نباشید.

  11. دست استاد دامون درد نکند، آدم ارزشمندی برای جامعه ی هنرهای تجسمی است. خواهش میکنم اگر توانستید با ایشون مصاحبه کنید و نظراتشون رو بخونیم. ممنون

  12. ظاهرا من دیر رسیدم به این بحث!
    در اینکه خانجان زاده واقعا داره تلاش میکنه شکی نیست. چند تا از فونتهاش واقعا خوب شده و ماندگار
    اما دوستان عزیز! از روی ناآگاهی کسی رو بی دلیل بزرگ نکنید!
    خانجانزاده خودش شاگرد صداقت جباری و اون هم شاگرد محمد احصایی بزرگ و مرتضی ممیزه. خود جباری سالهاست که تو دانشکده هنرهای زیبا مشغول پرورش طراحان فونته بدون هیچ داد و قالی! چندین فوت هم طراحی کرده که دو سه نمونه اش تو کتاب فونت دو سال پیش سرو نقره ای هست برید ببینید. فوق العاده هستن
    اگر واقعا دنبال پدر برای طراحی تایپ مدرن ایران میگردید بهتره برید سراغ امثال جباری و سپهر

    1. بهتره دنباله درست کردن گرافیک فونت ها و ارتقاش باشیم
      نه کی پدره فلان چیز یا شاگرد کدوم استاده
      اولا احترام همه استادها بر ما واجبه
      ولی خیلی ها استاد تدریسن و خیلی هم معروف شدن ولی هنری از اون ها به جا نمونده که قابل ماندگاری بشه
      چون هنر ذاتی هستش و سخت بشه که با شاگردی از یه استاد اونو بدست اورد
      استاد ممیز خیلی شاگرد داشت ولی من هنر هیچ کدوم از اون ها رو در حد یک صدم از استاد ندیدم

  13. درود بر استاد دامون خان جان زاده و ممنون از تلاش هایشان و این مرام که کار به این سنگینی را تقدیم به کودکان سرطانی کردند. مرسی از سایت روز رنگ

  14. تمام کار شما جماعت فونت گرافیستی شده بر ظاهر و سطح حروف بدون هیچ گرایش و نظری در عمق و محتوای خط !
    گرانمایه گان ، اگه براستی در پی تغییر در بهبود وضع اسف خط فارسی و ضعف خوانشی این خط و هزار و یک مشکل در این خط ( که کم مطالعه گی یکی از نتایج آن است ) هستید که همه می دانیم ؛ یک نیم نگاهی هم به ” ساختار محتوایی خود خط فارسی ” داشته باشید و اینقدر در پوسته و ظاهر قر و قمیش نیاید !! مثل آرایشگری که هیچ برایش مهم نیست یک بیمار را آرایش می کند یا یک ورزشکار ، باغبانی که هیچ اهمیت نمی دهد درختش کرم زده مشغول هرس کردن آن است
    حالا میگه این چه لفظیه به کار بردی !!…
    اینقدر که به لفظ و لحن و پیچ و خم حروف بسته شدید ( و شدیم ) پاک فراموش کردید که شاید مسئولیتی هم در قبال این پیکر از میان زخم خورده ساختار خط باشیم . اینکه خط فارسی در عصر جدید آیا توان رویارویی با سختار خط لاتین را دارد ؟
    این اینهمه ضعف در خوانش خط دلیل اش خود خط فارسی ( یا عربی ) نیست ؟
    خطی که پس از ورود اسلام به ایران از پهلوی به کوفی و سپس باقی ماجرا تبدیل شد و حروف مصوت از آن حذف گردید و قس الا هذا ..

  15. ممنون از ایشان
    خوب فضای بین حروف ها خیلی بهتر شده نسبت به فونت های فارسی دیگر
    بالا و پایین بودن حروف های فارسی هارمونی و زیبایی بصری رو از بین می بره و به همین خاطر فونت فارسی خود یه سرطانه
    درکل این فونت خوبیه ولی تیزی سر کلمه ر و و خیلی آدم رو اذیت می کنه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *