در سال‌های اخیر، طراحی تایپ‌فیس‌های نمایشی فارسی به یکی از حوزه‌های فعال در تایپ‌دیزاین معاصر تبدیل شده است؛ جایی که طراحان تلاش می‌کنند میان نیازهای هویتی برندها و ظرفیت‌های بصری خط فارسی، زبان‌های فرمی تازه‌ای خلق کنند. این تایپ‌فیس‌ها معمولاً برای کاربردهای محدود اما تأثیرگذار مانند لوگوتایپ‌ها، عنوان‌ها و هویت‌های بصری طراحی می‌شوند و بیش از خوانایی طولانی‌مدت، بر شخصیت و بیان بصری تأکید دارند.
فونت «اِلیزه» یکی از نمونه‌های این رویکرد است؛ تایپ‌فیسی نمایشی که ظاهرا از دل یک پروژه هویت بصری آغاز شد و در ادامه به یک خانواده حروف مستقل تبدیل شد.
در ادامه، ائلمان تقی دوست طراح این پروژه درباره روند شکل‌گیری و ویژگی‌های «اِلیزه» توضیح می‌دهد.
از یک نشان‌نوشت تا یک تایپفیس
طراح «اِلیزه» می‌گوید ایده این پروژه به تجربه‌ای پیش از شروع کلاس‌های طراحی حروف بازمی‌گردد؛ زمانی که برای یک مجموعه جواهر، نشان‌نوشت فارسی طراحی می‌کرد و سفارش‌دهنده به دنبال فرمی نزدیک به حروف کلاسیک انگلیسی بود.
«این جمله برای من فقط یک ترجیح سلیقه‌ای نبود و به یک پرسش جدی تبدیل شد: چرا یک نام فارسی نتواند همان وقار، ظرافت و شکوهی را داشته باشد که معمولاً در حروف لاتین جست‌وجو می‌شود؟ همان نشان‌نوشت، نخستین بذر ایده‌ای شد که بعدها به “اِلیزه” رسید.
طراحی تایپفیس از آبان ۱۴۰۳ آغاز شد. با شروع کلاس‌های طراحی حروف متوجه شدم این ایده می‌تواند از محدودۀ یک سفارش مشخص فراتر برود و به مجموعه‌ای کامل از حروف تبدیل شود. فرم‌های اولیه در مسیر تمرین، نقد و بازطراحی، به‌تدریج از نشان‌نوشت نخست فاصله گرفتند و شخصیت مستقلی پیدا کردند.»
میان حروف کلاسیک و خطوط ایرانی
با وجود شباهت ظاهری برخی فرم‌ها به حروف کلاسیک انگلیسی، طراح تلاش کرده ساختار «اِلیزه» بر پایه رفتار حروف فارسی و عربی شکل بگیرد.
«نمی‌خواستم “اِلیزه” صرفاً استایلی انگلیسی بر تن حروف فارسی باشد. برایم مهم بود که رفتار حروف، منطق اتصال‌ها، حرکت واژه و جزئیات آن، ریشه‌ای ایرانی و عربی داشته باشد.
به همین دلیل، خطوط سنتی ایرانی و عربی را دوباره بررسی کردم و قوس‌ها، امتدادها، دندانه‌ها، اتصال‌ها و برش‌ها را با زبان فرمی پروژه بازطراحی کردم. هدف، تقلید مستقیم از یک خط مشخص نبود؛ می‌خواستم این ویژگی‌ها به بخشی طبیعی از ساختار تایپفیس تبدیل شوند.»
فرم‌های جایگزین برای کاربردهای نمایشی
«اِلیزه» برای متن‌های طولانی طراحی نشده و تمرکز آن بر عنوان، نام برند، نشان‌نوشت و ترکیب‌های نمایشی است. در نسخه فعلی، به‌جای افزایش تعداد وزن‌ها، امکانات متنوعی در همان وزن طراحی شده است.
طراح درباره این بخش می‌گوید:
«برای بسیاری از حروف فقط یک شکل وجود ندارد. فرم‌های جایگزین و ترکیب‌های دوحرفی و سه‌حرفی طراحی کردم تا طراح هنگام کار با یک نام یا عنوان به یک پاسخ ثابت محدود نباشد و بتواند متناسب با هویت و فضای پروژه، انتخاب دقیق‌تری داشته باشد.
هدف این ترکیب‌ها تولید خودکار نشان‌نوشت نیست؛ قرار است مواد اولیۀ بیشتری در اختیار طراح قرار دهند تا با انتخاب آگاهانه و تغییرات محدود، به نتیجۀ اختصاصی‌تری برسد.»
کنتراست بالا؛ چالش اصلی طراحی
کنتراست شدید میان بخش‌های نازک و ضخیم حروف، یکی از چالش‌های اصلی پروژه بوده است.
«هر قوس، اتصال و برش باید به‌گونه‌ای طراحی می‌شد که هم تعادل حرف حفظ شود و هم ریتم واژه از بین نرود. بسیاری از حروف چندین بار بازطراحی شدند.
همین محدودیت به‌تدریج به یکی از سرچشمه‌های خلاقیت پروژه تبدیل شد و امکان‌هایی برای ساخت فضاهای منفی، اتصال‌های تازه، دندانه‌های متفاوت، برش‌های غیرمنتظره و امتدادهای نمایشی ایجاد کرد.»
تمام مراحل طراحی «اِلیزه» به‌صورت دیجیتال انجام شده و پس از پایان طراحی حروف و فرم‌های جایگزین، امین عابدی فایل‌های نهایی را به فونت تبدیل کرده است.
در حال حاضر «اِلیزه» در یک وزن ارائه شده و احتمال اضافه‌شدن وزن‌های دیگر در آینده وجود دارد.
