هوش مصنوعی برای بعضی کاربران به ابزاری قدرتمند تبدیل شده که بخش مهمی از کارهای روزمره‌شان را ساده‌تر می‌کند؛ اما عده‌ای دیگر هنوز نمی‌توانند استفاده مؤثری از آن داشته باشند. چرا برخی افراد از ابزارهایی مثل ChatGPT و Claude نتایج فوق‌العاده‌ای می‌گیرند، در حالی که دیگران برای رسیدن به یک پاسخ قابل استفاده، بارها تلاش می‌کنند؟
بخشی از این تفاوت به نوع کاری برمی‌گردد که به هوش مصنوعی می‌سپاریم. بعضی وظایف با توانایی‌های مدل‌های زبانی بزرگ سازگاری بیشتری دارند و بعضی دیگر در معرض محدودیت‌ها و خطاهای آن‌ها هستند. استفاده از نسخه‌های پولی نیز می‌تواند عملکرد مدل‌ها را بهبود دهد. بااین‌حال، عامل مهم دیگری هم وجود دارد: شیوه تعامل ما با هوش مصنوعی.
هوش مصنوعی، مانند هر ابزار دیگری، زمانی بیشترین کارایی را دارد که بدانیم چگونه از آن استفاده کنیم.
اگر تمام فرایند فکر کردن و تصمیم‌گیری را به هوش مصنوعی واگذار کنیم، ممکن است به‌تدریج توانایی حل خلاقانه مسائل را از دست بدهیم و به ابزاری وابسته شویم که خودش هم بی‌نقص نیست. اما اگر از آن برای به چالش کشیدن ایده‌ها، ارزیابی انتقادی کارها و انجام وظایف تکراری کمک بگیریم، می‌توانیم بهره‌وری خود را به شکل چشمگیری افزایش دهیم.
ماشین‌حساب مثال خوبی برای درک این تفاوت است. برخی افراد آن‌قدر به ماشین‌حساب وابسته شده‌اند که مهارت محاسبات ذهنی‌شان تضعیف شده است؛ درحالی‌که دیگران از همین ابزار برای انجام محاسبات پیچیده‌تر استفاده می‌کنند، چون دیگر مجبور نیستند وقت خود را صرف عملیات ساده ریاضی کنند.
در استفاده از هوش مصنوعی نیز انتخاب با شماست که چه کارهایی را به آن بسپارید. اما اگر تصمیم گرفته‌اید از این فناوری کمک بگیرید، بهتر است چند نکته را رعایت کنید تا چت‌بات‌ها در خدمت شما باشند، نه اینکه شما به آن‌ها وابسته شوید.
۱. پرامپت‌های دقیق‌تر بنویسید
آنچه در کادر گفت‌وگوی هوش مصنوعی می‌نویسید، تأثیر مستقیمی بر کیفیت پاسخ دارد.
احتمالاً هنگام استفاده از موتورهای جست‌وجو، به‌مرور یاد گرفته‌اید که انتخاب واژه‌های دقیق‌تر، استفاده از عملگرهای جست‌وجو یا وارد کردن نام‌های مشخص، می‌تواند نتایج مرتبط‌تری در اختیارتان قرار دهد.
همین قاعده درباره هوش مصنوعی هم صدق می‌کند. هرچه خواسته خود را دقیق‌تر توضیح دهید، احتمال دریافت پاسخ مفیدتر بیشتر می‌شود؛ به‌خصوص زمانی که از چت‌بات برای جست‌وجو و پیدا کردن اطلاعات استفاده می‌کنید.
نباید تصور کنید هوش مصنوعی از قبل می‌داند دقیقاً چه چیزی می‌خواهید. بهتر است با آن مانند یک دستیار پژوهشی جدی اما خطاپذیر برخورد کنید. یک جمله قدیمی می‌گوید: «هرچه شما بیشتر بدانید، آن‌ها هم بیشتر می‌دانند.» این منطق درباره هوش مصنوعی نیز کاربرد دارد.
برای مثال، اگر قصد خرید یک کتابخانه داشته باشید، به‌جای اینکه ساعت‌ها میان فروشگاه‌های اینترنتی جست‌وجو کنید، می‌توانید از فضای موردنظر عکس بگیرید، ابعاد دقیق یا محدوده اندازه‌های قابل قبول را مشخص کنید و از هوش مصنوعی بخواهید گزینه‌هایی را پیدا کند که با این محدودیت‌ها سازگارند. به این ترتیب، هم زمان کمتری صرف می‌کنید و هم انتخاب هدفمندتری خواهید داشت.
۲. از هوش مصنوعی بخواهید محدودیت‌هایش را بپذیرد
یکی از مشکلات جدی هوش مصنوعی، مانند هر کاری که به فرد یا ابزار دیگری واگذار می‌شود، احتمال بروز خطاست. نگرانی از اشتباهات هوش مصنوعی کاملاً واقعی است و همین موضوع یکی از دلایلی است که نباید تمام وظایف خود را به ChatGPT یا Claude بسپارید.
بهترین راهکار این است که خروجی چت‌بات را شخصاً بررسی کنید. بااین‌حال، می‌توانید از همان ابتدا تنظیماتی انجام دهید تا احتمال خطا کاهش پیدا کند.
اگر امکان تغییر دستورالعمل‌ها یا تنظیمات رفتاری چت‌بات را دارید، از آن بخواهید هنگام ارائه اطلاعات محتاط‌تر باشد، ادعاهایش را بدون اطمینان مطرح نکند و در صورت نداشتن اطلاعات کافی، صریحاً به این موضوع اعتراف کند. همچنین می‌توانید از آن بخواهید یک مسئله را از چند زاویه بررسی کند و دیدگاه‌های متفاوت را در اختیار شما بگذارد.
نکته مهم دیگر، درخواست منابع مستقیم است. از هوش مصنوعی بخواهید به‌جای خلاصه‌سازی صرف اطلاعات، لینک منابع اصلی را ارائه کند تا بتوانید ادعاهای مطرح‌شده را مستقلاً بررسی کنید.
ممکن است تعجب کنید وقتی متوجه شوید چت‌بات گاهی ادعا می‌کند در حال بررسی یک منبع است، اما لینکی ارائه می‌دهد که اساساً وجود خارجی ندارد!
برای مثال، اینکه Claude اعلام می‌کند اطلاعاتی را دوباره بررسی می‌کند، لزوماً به این معنا نیست که واقعاً چنین کاری انجام داده است. شما هم باید منابع را کنترل کنید. هوش مصنوعی ممکن است به منابع نامعتبر استناد کند یا حتی ارجاعات و نقل‌قول‌هایی کاملاً ساختگی تولید کند.
هوش مصنوعی قدرتمند است، اما رفتار آن همیشه قابل پیش‌بینی نیست و نباید آن را منبعی بی‌طرف و قابل اعتماد در نظر گرفت. بهتر است به آن مانند یک صافی اطلاعات نگاه کنید؛ ابزاری که به شما کمک می‌کند سریع‌تر میان حجم زیادی از داده‌ها جست‌وجو کنید، نه سیستمی که همیشه بهترین و معتبرترین نتایج را تشخیص می‌دهد.
۳. قابلیت حافظه را بشناسید و مدیریت کنید
هوش مصنوعی ممکن است اطلاعاتی را که در گفت‌وگوها مطرح می‌کنید به خاطر بسپارد؛ حتی زمانی که خودتان متوجه این موضوع نیستید.
این قابلیت مختص چت‌بات‌ها نیست. بسیاری از پلتفرم‌های فناوری اطلاعات مختلفی درباره کاربران جمع‌آوری می‌کنند و از آن‌ها برای شخصی‌سازی محتوا و معمولاً تبلیغات استفاده می‌کنند.
اگر ترجیح می‌دهید هوش مصنوعی هیچ اطلاعاتی از شما نگه ندارد، بهتر است تنظیمات حریم خصوصی را بررسی کنید یا حتی استفاده از این ابزارها را محدود کنید.
اما اگر با ذخیره برخی اطلاعات موافق هستید، حافظه هوش مصنوعی می‌تواند به یک قابلیت کاربردی تبدیل شود.
برای مثال، اگر از هوش مصنوعی برای نوشتن ایمیل استفاده می‌کنید، می‌توانید به آن بگویید همیشه شما را با شیوه و لحنی که ترجیح می‌دهید معرفی کند. اگر معمولاً در پایان ایمیل‌ها پیشنهاد برگزاری تماس تلفنی یا جلسه آنلاین می‌دهید، این ترجیح را با چت‌بات در میان بگذارید تا در نوشته‌های بعدی نیز رعایت کند. همین موضوع درباره لحن رسمی یا دوستانه هم صدق می‌کند.
مثال دیگر به خرید اینترنتی مربوط می‌شود. فرض کنید حساب کاربری آمازون ندارید و نمی‌خواهید پیشنهادهای خرید این فروشگاه را دریافت کنید. می‌توانید این ترجیح را به هوش مصنوعی اعلام کنید تا در جست‌وجوهای بعدی، لینک‌های آمازون را در اولویت قرار ندهد. برعکس، اگر در وب‌سایت نیویورک تایمز اشتراک دارید، می‌توانید از آن بخواهید هنگام جست‌وجوی اخبار و اطلاعات، این منبع را در اولویت قرار دهد.
البته فراموش نکنید که برای استفاده از هوش مصنوعی مجبور نیستید اطلاعات شخصی خود را در اختیارش بگذارید. همچنین اگر نمی‌خواهید اطلاعاتی در حافظه آن باقی بماند، می‌توانید درخواست کنید آن‌ها را کنار بگذارد. البته صرف درخواست شما تضمینی برای حذف کامل اطلاعات نیست؛ بنابراین بهتر است تنظیمات حافظه و حریم خصوصی را نیز بررسی کنید.
۴. شیوه ارتباط هوش مصنوعی را مطابق نیاز خود تنظیم کنید
بسیاری از کاربران سال‌ها از گوگل برای پیدا کردن اطلاعات استفاده کرده‌اند، اما حالا بخشی از این جست‌وجوها را به چت‌بات‌ها سپرده‌اند.
یکی از مزیت‌های این تغییر آن است که می‌توانید شکل و قالب پاسخ‌ها را مطابق سلیقه خود تعیین کنید. برخلاف موتورهای جست‌وجوی سنتی، در تعامل با هوش مصنوعی می‌توانید مشخص کنید اطلاعات را چگونه دریافت کنید.
برای مثال، شاید ترجیح دهید پاسخ‌ها به‌صورت چند نکته کوتاه و فهرست‌وار ارائه شوند، نه در قالب متن‌های طولانی و شبیه مقاله. کافی است این ترجیح را با چت‌بات در میان بگذارید.
اگر با محتوای تصویری و نمودارها راحت‌تر هستید، می‌توانید از آن بخواهید اطلاعات را به شکل بصری ارائه کند. برنامه‌نویسان نیز ممکن است ترجیح دهند پاسخ‌ها را در قالب کد دریافت کنند تا بتوانند آن‌ها را در محیط توسعه خود، مثلاً پایتون، اجرا و نتایج را به‌صورت دقیق‌تر بررسی کنند.
حتی تغییرات ساده‌تری هم امکان‌پذیر است. شاید بخواهید پاسخ‌ها به دو زبان ارائه شوند؛ چون یکی از آن‌ها را به‌خوبی می‌دانید و در حال یادگیری زبان دیگر هستید. مشاهده هم‌زمان متن‌ها در دو زبان می‌تواند به تقویت مهارت زبانی شما کمک کند.
نویسنده مقاله مثال جالب دیگری هم مطرح می‌کند. او از هوش مصنوعی خواسته است در پاسخ‌هایش بیشتر از واژگان خاص، کمتر رایج و متنوع استفاده کند. یکی از نگرانی‌های مطرح درباره هوش مصنوعی این است که زبان را به سمت یکنواختی سوق دهد و تنوع و خلاقیت در شیوه بیان را کاهش دهد. او برای مقابله با این روند، فهرستی از کلمات و عبارت‌های کلیشه‌ای و پرتکرار هوش مصنوعی تهیه کرده و از چت‌بات خواسته است تا حد امکان از آن‌ها دوری کند.
۵. توکن‌ها را بشناسید و میزان پاسخ را مدیریت کنید
هوش مصنوعی برای پردازش اطلاعات از واحدهایی به نام «توکن» (Token) استفاده می‌کند. توکن‌ها واحدهای متنی هستند که مدل برای خواندن ورودی‌ها و تولید پاسخ به کار می‌گیرد.
اطلاعاتی که در اختیار مدل قرار می‌دهید، از جمله پرامپت‌ها و متن‌های زمینه‌ای، توکن‌های ورودی را تشکیل می‌دهند. در مقابل، پاسخی که هوش مصنوعی تولید می‌کند با توکن‌های خروجی محاسبه می‌شود.
ممکن است همیشه ندانید چه تعداد توکن مصرف کرده‌اید، اما معمولاً پرامپت‌های طولانی‌تر به توکن ورودی بیشتری نیاز دارند و پاسخ‌های مفصل‌تر نیز توکن خروجی بیشتری مصرف می‌کنند.
هنگام استفاده از چت‌بات‌ها و نزدیک شدن به محدودیت مصرف، بهتر است میزان جزئیاتی را که برای هر کار نیاز دارید مشخص کنید. اگر پاسخ کوتاهی می‌خواهید، صریحاً از هوش مصنوعی بخواهید مختصر پاسخ دهد یا فقط یک لینک ارائه کند. اگر هم به بررسی عمیق و توضیحات کامل نیاز دارید، این موضوع را از ابتدا مشخص کنید.
این کار علاوه بر صرفه‌جویی در مصرف توکن، باعث می‌شود پاسخ‌ها متناسب با نیاز واقعی شما باشند.