نوشتار فارسی در فرهنگ ما همواره فراتر از انتقال معنا بوده و نقشی مهم در شکل‌گیری هویت بصری، بیان احساس و بازتاب شأن و جایگاه مفاهیم داشته است. طراحی حروف فارسی نیز در امتداد همین سنت، فرصتی برای بازخوانی ظرفیت‌های بصری خط و تجربه‌ای تازه از ارتباط میان فرم، معنا و زیبایی‌شناسی فراهم می‌کند.
در این پست به معرفی فونت «الونت» می‌پردازیم؛ اثری در حوزه طراحی حروف فارسی که از نگاه و رویکرد طراح آن شکل گرفته است. در ادامه، یادداشت طراح این فونت را می‌خوانیم؛ روایتی از جایگاه نوشتار در فرهنگ ایرانی و نگاهی به مفاهیمی که می‌توانند در طراحی یک فونت نقش داشته باشند.
« بعضی متن‌ها فقط برای خوانده‌شدن نوشته نمی‌شوند. بعضی از آن‌ها قرار است دیده شوند، تأثیر بگذارند و پیش از آن‌که کلمه‌ای خوانده شود، لحن را به تصویر بکشند و به یک عبارت، حضوری فراتر از معنای خود متن بدهند. «فونت الوند» با همین دیدگاه شکل گرفته است.
در فرهنگ نوشتاری ایران، خط همیشه چیزی بیشتر از یک ابزار ارتباطی بوده است. ما قرن‌هاست یاد گرفته‌ایم که با زبان بصری نوشتارمان، شأن و جایگاه یک متن را نشان بدهیم؛ مثل اینکه چگونه یک کتیبه زیبا و باشکوه باشد، یک فرمان مقتدر به چشم بیاید، یا حتی یک صفحه غزل، دلبری کند.
الوند، ادامه‌ی همین نگاه است؛ اما به زبان امروز.
فرم‌های الوند طراحی شده‌اند تا در فضای دیزاین معاصر، در عین خوانایی بالا، جسور و متمایز باشند؛ جدی، اصیل و چشم‌نواز باشند؛ استواری و اعتماد را یادآور شوند؛ متمایز و جدید باشند، اما آشنا و صمیمی به نظر برسند. فونتی قابل اعتماد که بتواند وزن کلمات را به دوش بکشد یا به وزن آن‌ها اضافه کند.
برای پاسخ به تمام این مسائل، نیاز بود که حروف ویژگی‌های متفاوتی داشته باشند. مثلاً نسبت دور به سطح به سمت سطح سنگینی کند؛ ویژگی‌ای که به خط ثلث شباهت دارد. اما در همان حال، شکل اصلی حروف، تناسبات و کرسی به نسخ عثمانی میل بیشتری داشته باشد که خواناتر و روان‌تر است. چشم‌های بزرگ، دندانه‌های بلند و زوایای تیز در کنار منحنی‌های نرم، به‌علاوه‌ی فرم مربعی چشم‌ها و کاسه‌ها و زوایای پرتعداد اما هماهنگ با مسیر حرکت قلم، ظاهر جدی و متمایز آن را تقویت می‌کنند.
در طراحی الوند، سنت نوشتاری یک قاب تزئینی نیست.
با اینکه استخوان‌بندی و هندسه‌ی حروف به‌روشنی میراث‌دار نسخ و ثلث است، الوند یک فونت مدرن است که برای امروز طراحی شده و قرار است از امروز بگوید. آنچه از نسخ و ثلث به ارث رسیده، در ساختار حروف حضور دارد؛ در منطق فرم‌ها، در وزن و حضور، در رابطه و تناسبات سیاه و سفید، و در تحرک و ایستایی حروف. اما ظاهر نهایی، متعلق به امروز است. در نتیجه، یک فونت مدرن است؛ با نگاه به گذشته و هویتی مستقل.
الوند برای محتوای خجالتی نیست برای عنوانی است که باید قبل از خوانده‌شدن، توجه بخرد. برای برندی است که نمی‌خواهد شبیه دیگران به نظر برسد. برای تبلیغی که می‌خواهد یک جمله‌ی کوتاه را با حداکثر توجه به مخاطب برساند. برای پوسترهایی که قرار نیست فقط اعلان کنند، بلکه چشم‌ها را بدزدند. احتمال دیده‌نشدن جملاتی که با الوند نوشته شود، کم است.
نام الوند نیز از همین جهان معنایی می‌آید.
الوند نام کوهی استوار است؛ نامی که با ارتفاع، ایستادگی و حضور گره خورده. قله‌ای که وقتی ببینید، فراموش‌کردنش دشوار است. فونتی که چنین نامی را بر خود دارد، قرار نیست سبک و بی‌تفاوت باشد. الوند وزن و حضور دارد.
اما ویژگی‌های این فونت فقط در اندازه‌های بزرگ خلاصه نمی‌شود. ساختار حروف به‌گونه‌ای شکل گرفته که فونت بتواند در متن نیز حضور خودش را حفظ کند؛ بی‌آن‌که شخصیتش را از دست بدهد. این همان جایی‌ست که الوند را از یک فونت نمایشی صرف جدا می‌کند: فونتی که می‌تواند تیتر را به یک نشانه‌ی بصری تبدیل کند و در عین حال، در متن و ترکیب‌های طولانی نیز علاوه بر حفظ هویت خود، عملکرد نسبتاً خوبی داشته باشد.
الوند می‌تواند در هویت بصری یک برند بنشیند، روی جلد یک کتاب قرار بگیرد، در یک پوستر فرهنگی ظاهر شود، تیتر یک کمپین تبلیغاتی را بسازد و در طراحی نشریات و رسانه‌ها استفاده شود. فرم مربعی چشم‌ها و کاسه‌ها و کنتراست ضخامت نیز باعث شده است روی نمایشگرها هم به خوبی دیده شود.
ما فرهنگ نوشتاری ایرانی را فقط به ارث نبرده‌ایم؛ آن را قرن‌ها زندگی کرده‌ایم، تغییر داده‌ایم، ساخته‌ایم و دوباره تعریف کرده‌ایم. هر نسل، بخشی از این مسیر را به زبان بصری خودش ادامه داده است. الوند نیز تلاشی است برای ادامه‌ی همین مسیر؛ با احترام به آنچه پیش از ما ساخته شده و با جسارت برای تأسیس آنچه هنوز ساخته نشده است.»
